ଚଳ
ଚଳ
ଉଚ୍ଚାରଣ
[ସମ୍ପାଦନା](ଚଳା—ସ୍ତ୍ରୀ)
ଚଳତା, ଚଳତ୍ୱବି
ସଂସ୍କୃତ - ବିଶେଷଣ - ପୁଂ. (ଚଳ୍ ଧାତୁ+କର୍ତ୍ତୃ. ଅ)
[ସମ୍ପାଦନା]- ୧. ଗମନଶୀଳ; ଗତିବିଶିଷ୍ଟ; ଜଙ୍ଗମ — ୧. Moving.
- ୨. ଜୀବିତ; ପ୍ରାଣୀ — ୨. Living; animate.
- ୩. ଆଚରିତ —୩. Observer; practised.
- ୪. ଅସ୍ଥିର; ଚଞ୍ଚଳ — ୪ Unsteady; fickle; wavering.
- ୫. କମ୍ପିତ —୫. Trembling; tremulous.
- ୬. ଦୋହଲୁଥିବା; ହଲୁଥିବା — ୬. Moving to and fro; shaking.
- ୭. ପଳାୟିତ; ପଳାତକ —୭. Fugitive.
- ୮. ବ୍ୟବହୃତ —୮. In use.
ସଂସ୍କୃତ - ବିଶେଷ୍ୟ -
[ସମ୍ପାଦନା]- ୧. (+ଭାବ. ଅ) ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟ; ଅସ୍ଥିରତା ୧. Unsteadiness; fickleness.
- ୨. (+କର୍ତ୍ତୃ. ଅ) ବାୟୁରୋଗ; ବାୟୁଜନିତ ରୋଗ — ୨. Wind disease; disorder or disorganisation of the system due to wind.
[ ଦ୍ର—ରକା, ପେଟଫମ୍ପା ଓ ବାୟୁ ଅଡ଼ିବା ଇତ୍ୟାଦି ବାୟୁ ରୋଗ]
- ୩. (ଅସ୍ଥି ବିଜ୍ଞାନ) ଶରୀରର ଯେଉଁ ଅସ୍ଥିସନ୍ଧି ସ୍ଥିର ନୁହେ ଅର୍ଥାତ୍ ଇତସ୍ତତଃ ହଲେ (ଯଥା—ଆଣ୍ଠୁର ଚକତି) —୩. Moveable bone joints of the body; a complete joint in the human body.
- ୪. ପାରଦ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୪. Mercury.
- ୫. ଶିବ; ମହାଦେବ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୫. Ṡiba.
- ୬. ବିଷ୍ଣୁ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୬. Bishṇu.
- ୭. (+ଭାବ. ଅ) କମ୍ପନ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) — ୭. Shaking; tremour; vibration.
- ୮. ଦୋଷ; ତ୍ରୁଟି (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୮. Defect; flaw.
- ୯. ଭୁଲ; ଭ୍ରାନ୍ତି (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୯. Mistake.
- ୧. ଛଳ; କପଟ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) —୧୦. Deception.
- ୧୧. ନୃତ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାବିଶେଷ, ଯହିଁରେ ହାତ ଠାରି କାହାକୁ ପାଖକୁ ଆସିବାକୁ ଇସାରା ଦିଆଯାଏ (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) — ୧୧. Beckoning with the hand during dancing.
- ୧୨. ନୃତ୍ୟକାଳରେ ଶୋକ, ଉତ୍କଣ୍ଠା, ଚିନ୍ତା ଓ ପରିଶ୍ରମସୂଚକ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ମାରିବା (ହିନ୍ଦୀ - ଶବ୍ଦସାଗର) — ୧୨. Deep sighing indicating grief. anxiety and exertion during dancing.
ଦେଶଜ - ବିଶେଷଣ -
[ସମ୍ପାଦନା]- ୧. ସୁପରିଚାଳିତ —୧. Well conducted.
(ଯଥା—ତାହାଙ୍କର ଚଳପକ୍ଷ)
- ୨. ସଚଳ; ସାଂସାରିକ ସମ୍ପଦଯୁକ୍ତ —୨. Prosperous.
ଦେଶଜ - ବିଶେଷ୍ୟ -
[ସମ୍ପାଦନା]- ୧. ରୋଗ; କ୍ରୋଧ; ବିରକ୍ତି — ୧. Anger; displeasure.
- ୨. ଆଳସ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ବିରକ୍ତିବୋଧ — ୨. Feeling of ennui.
(ଯଥା—ବସି ବସି ମୋତେ ଚଳ ମାଡ଼ିଲାଣି)
- ୩. (ସଂସ୍କୃତ - ଚଳୁ) ଗୋଟିଏ ହାତର ଗଭୀରୀକୃତ କରତଳ ବା ପୁଟ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ପାଣି ସମ୍ଭାଇ ପାରେ; ପୋଷ — ୩. Quantity of water which can be contained in the hollowed palm of one hand; handful.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ିଲା ତହୁଁ ମୃତ୍ୟୁସଞ୍ଜୀବନୀ ପାଉଁଶରେ ସିଞ୍ଚଦେଲା ଚଳେ ପାଣି ଘେନି—ବେତାଳପଞ୍ଚବିଂଶତି
[ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ —ଏକ ହାତର ସଂପୁଟୀକୃତ କରତଳରେ ଯେତେ ବସ୍ତୁ ସମ୍ଭାଏ ତାକୁ ବା ତହିଁର ପରିମାଣକୁ ପୋଷ ବୋଲାଯାଏ ଯଥା— ପୋଷେ ପାଣି, ପୋଷେ ଚାଉଳ ତରଳ ଓ ଘନ ବସ୍ତୁ ସମ୍ୱନ୍ଧରେ 'ପୋଷ' ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ 'ଚଳ' କେବଳ ରଚଳ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଯଥା—ଚଳେ ପାଣି ପୋଷେ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଚଳେ ପାଣି ପରିମାଣରେ ଅଳ୍ପ ସଂପୁଟୀକୃତ କରତଳଦ୍ୱୟରେ ସମ୍ଭାଇବା ବସ୍ତୁକୁ ବା ତାହିଁର ପରିମାଣକୁ ଆଞ୍ଜୁଳା (ସଂସ୍କୃତ - ଅ଼ଞ୍ଜଳି) ବୋଲାଯାଏ ଆଞ୍ଜୁଳାଏ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ପୋଷେ ପାଣି ଅଳ୍ପ ଓ ପୋଷେ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଚଳେ ପାଣି ଅଳ୍ପ]
- ୪. ସାଂସାରିକ ସ୍ୱାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟତା; ସଚଳ ଅବସ୍ଥା; ଗୃହସ୍ଥର ବୈଷୟିକ ଅବସ୍ଥା —୪. A householder's worldly prosperity or plenty; the state of being well-to-do.